Doğanın Altın Mucizesi: Sofralardaki Şifa

Bir Kaşık Balda Saklı Hikâye: Doğa, Emek ve Şifa

Binlerce çiçeği tek tek dolaşan arıların sabrı, doğanın sunduğu zenginlikle birleştiğinde ortaya sadece bir tatlı değil, güçlü bir şifa kaynağı çıkıyor: bal. Yüzyıllardır sofralarda yer bulan bu doğal besin; enerji vermesi, mideyi rahatlatması ve bağışıklığı desteklemesiyle hâlâ vazgeçilmez. Ancak bal denildiğinde tek bir tat ya da tek bir faydadan söz etmek mümkün değil. Çünkü balın rengi, kokusu, aroması ve etkisi; arının uçtuğu coğrafyaya ve konduğu çiçeğe göre değişiyor.

Türkiye ise bu çeşitliliğin adeta merkez üssü. Çamdan kestaneye, lavantadan kekiğe kadar her bölge, kendine has karakteri olan ballarla öne çıkıyor. Kimi yoğun aromasıyla dikkat çekerken, kimi hafif tadı ya da özel içeriğiyle tercih ediliyor. Balın doğadan sofraya uzanan bu yolculuğunu ve sağlık üzerindeki etkilerini Düzce Üniversitesi Arıcılık Araştırma Geliştirme ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Meral Kekeçoğlu anlattı.

Her Bal Aynı Değil: Monofloral ve Polifloral Farkı

Bal, ister petek ister süzme olsun, kahvaltı sofralarının yıldızlarından biri. Ancak her balın yapısı ve içeriği aynı değil. Prof. Dr. Kekeçoğlu, balların temelde iki gruba ayrıldığını söylüyor: monofloral ve polifloral.

Monofloral bal, arının nektarı ağırlıklı olarak tek bir bitkiden toplamasıyla oluşuyor. Örneğin kestane balında, arı büyük oranda kestane çiçeğinden besleniyor. Türk Gıda Kodeksi’ne göre bir balın “kestane balı” olarak adlandırılabilmesi için içeriğinde yaklaşık yüzde 70 oranında kestane poleni bulunması gerekiyor.

Bu oran bal türüne göre değişebiliyor. Narenciye, kekik, biberiye gibi ballarda farklı polen oranları söz konusu. Eğer bal, birden fazla çiçeğin nektarını içeriyorsa bu bal polifloral olarak adlandırılıyor. Günlük hayatta “çiçek balı” ya da “yayla balı” dediğimiz ballar da bu gruba giriyor.

Hangi Bal, Hangi Etki?

Balın “şifa” olarak görülmesinin nedeni, içeriğindeki doğal bileşenler. Prof. Dr. Kekeçoğlu’na göre özellikle sağlık amacıyla tüketilen ballar çoğunlukla monofloral ballar:

• Kestane balı, yüksek fenolik bileşik içeriği sayesinde güçlü bir antioksidan. Antikanserojenik etkileriyle öne çıkarken, kalp ve dolaşım sistemi üzerinde de olumlu etkiler gösteriyor. Antibakteriyel özelliği ise bilimsel olarak kanıtlanmış durumda.

Bu noktada sıkça karıştırılan bir bala da dikkat çekiliyor: orman gülü balı, yani halk arasındaki adıyla deli bal.
Bu bal, tansiyon düşürücü etkiye sahip olsa da yanlış ve fazla tüketildiğinde ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Halüsinasyon, aşırı tansiyon düşüklüğü ve hatta kalp durmasına kadar varabilen etkileri nedeniyle mutlaka kontrollü tüketilmesi gerekiyor.

Salgı Balları: Polen Yok, Etki Çok

Çam, sedir ve meşe balları “salgı balları” grubunda yer alıyor. Bu ballarda polen bulunmuyor ve etkileri oldukça güçlü.

• Çam balı, bağışıklık sistemini destekliyor, öksürükte balgam söktürücü etki gösteriyor ve mide rahatsızlıklarına iyi geliyor.

• Kekik balı, ağız enfeksiyonları ve idrar yolu problemlerinde tercih ediliyor.

• Meşe balı, kansızlığa iyi gelirken

• Sedir balı, antiseptik özellikleriyle öne çıkıyor.

Genel olarak balların çoğu; fenolikler ve flavonoidler sayesinde antibakteriyel, antiseptik ve kalp-damar sağlığını destekleyici etkilere sahip.

Diyabet Hastaları Bal Tüketebilir mi?

Bal tatlı olduğu için diyabet hastalarının aklında soru işareti oluşması çok normal. Ancak Prof. Dr. Kekeçoğlu bu konuda önemli bir noktaya dikkat çekiyor:

Çam, kestane, akasya ve ıhlamur gibi bazı balların glisemik indeksi düşük. Yani kan şekerini daha yavaş yükseltiyor ve insülin dengesini daha az zorluyor. Burada en kritik nokta ise balın ham ve doğal olması.

Petek mi, Süzme mi?

Petek bal mı daha iyi, yoksa süzme bal mı? Tartışma yıllardır sürüyor. Prof. Dr. Kekeçoğlu’na göre kalıntı riski açısından süzme bal genellikle daha güvenli. Ancak gerçekten arının kendi ördüğü petekten elde edilen doğal petek bal bulunabiliyorsa, bunun da özellikle karaciğer sağlığı açısından önemli faydaları var.