Depresyona karşı beklenmedik kalkan: Uyuma şekli fark yaratıyor

Gençler alarm veriyor: Bir kuşak uykusuzluk ve umutsuzluk sarmalında

Amerika’da ergen ruh sağlığı son 10 yılda sessiz ama derin bir çöküş yaşıyor. Resmi veriler, gençlerin giderek daha karanlık bir ruh haline sürüklendiğini ortaya koyuyor. 2013’te kendini “umutsuz” hissettiğini söyleyen ergenlerin oranı yüzde 30 iken, bu oran 2023’te yüzde 40’a fırladı. Yani her 10 gençten 4’ü geleceğe dair umudunu kaybetmiş durumda.

ABD Sağlık Kaynakları ve Hizmetleri İdaresi’nin 2023 verilerine göre, ergenlerin beşte birinden fazlası halihazırda bir ruh sağlığı sorunu ya da davranış bozukluğu tanısı almış durumda. Bu tablo, ruhsal krizin artık istisna değil, yaygın bir gerçeklik haline geldiğini gösteriyor.

Ama umut veren bir çıkış yolu var… ve anahtarı uykuda saklı.

Oregon Üniversitesi ve New York Eyalet Üniversitesi Upstate Tıp Fakültesi tarafından yürütülen yeni bir araştırma, basit ama etkili bir çözümü işaret ediyor: Uyku. Araştırmaya göre, hafta sonları daha uzun uyuyabilen 16–24 yaş arası gençlerde depresyon belirtileri geliştirme riski yüzde 41 daha düşük.

Araştırmanın yazarlarından lisanslı psikolog Doç. Dr. Melynda Casement, yıllardır önerilen “her gün düzenli 8–10 saat uyku” idealinin ergenler için çoğu zaman gerçekçi olmadığını vurguluyor. Okul saatleri, biyolojik ritim ve sosyal yaşam derken gençler hafta içi ciddi bir uyku borcuyla yaşıyor.

Bu noktada “telafi uykusu” devreye giriyor.

Bilim insanları, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin 2021–2023 Ulusal Sağlık ve Beslenme İnceleme Anketi verilerini analiz etti. Gençlerin hafta içi ve hafta sonu uyku süreleri karşılaştırıldı, depresif hissetme sıklıklarıyla ilişkilendirildi. Sonuç netti: Hafta sonu biraz daha uzun uyuyan gençlerin ruh sağlığı belirgin biçimde daha iyi.

Sorun şu: Gençler uyuyamıyor.

Araştırmacılara göre ergenlik döneminde biyolojik saat ileri kayıyor. Gençler doğal olarak geç yatmak istiyor ancak sabah erken kalkmak zorunda kalıyor. Casement bunu şöyle özetliyor:
“Ergenler sabah insanı olmaktan çıkıp gece kuşuna dönüşüyor.”

Bu durum 18–20 yaşına kadar devam ediyor, sonra biyolojik ritim yeniden değişiyor. Ancak bu geçiş sürecinde yaşanan kronik uyku eksikliği, genç beyinleri ağır bedeller ödemeye zorluyor.

Az uyku sadece yorgunluk değil, beyin sağlığı sorunu

Önceki çalışmalar, Amerikalı gençlerin 20 yıl öncesine göre çok daha az uyuduğunu göstermişti. Haziran 2025’te yayımlanan yeni bir araştırma ise tabloyu daha da netleştirdi: Az uyuyan ergenlerde, karar verme ve bilgi işleme merkezleri arasında beyin bağlantıları zayıflıyor.

Georgia Üniversitesi’ne göre bu aksaklıklar;
depresyon,
dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
ve hatta şizofreni gibi ciddi ruhsal hastalıklarla doğrudan bağlantılı.

Kısacası: Gençlerin ruh sağlığını korumak için mucizevi bir formüle gerek yok. Bazen çözüm, alarmı biraz geç kurmak kadar basit olabilir.
Ve evet… hafta sonu biraz fazla uyumak, sanıldığı kadar “tembellik” değil — beyin için hayatta kalma stratejisi.