Cûdi ve Gabar'ın Gizli Hazinesi

Şırnak'ın dağları, yalnızca taş ve kayadan ibaret değil, binlerce yıllık bir tarih, unutulmuş medeniyetler ve keşfedilmeyi bekleyen sayısız iz saklıyor. Kur'ân'da adı geçen Cûdi Dağı ve komşusu Gabar Dağı, yalnızca coğrafi yükselti değil, insanlık tarihinin, inançların ve kültürlerin izlerini taşıyan kadim mekânlar. Buna rağmen, bu iki dağ sahip oldukları büyük tarihî mirasa rağmen hâlâ yeterince araştırılmamış ve adeta arkeologları bekleyen sessiz birer açık hava müzesi gibidir.

Cûdi Dağı denildiğinde akla hemen Nûh Tufanı gelir. Kur'ân-ı Kerîm'de Hûd Sûresi'nin 44. ayetinde geminin Cûdi'ye oturduğu bildirilir. Rivayetlere göre tufandan sonra Hz. Nûh ve beraberindekiler bu dağın eteklerinde yaşamış, insanlık zamanla buradan dünyanın farklı bölgelerine yayılmıştır. Bu yönüyle Cûdi, yalnızca bölgesel bir dağ değil, insanlık hafızasında özel bir yere sahip sembolik bir mekândır. Cûdi'nin değeri yalnızca dini rivayetlerle sınırlı değil, dağın eteklerinde yer alan Sefîne Mescidi, geminin indiği kabul edilen bölge, Hz. Nûh'un köyü olarak bilinen ve bugün toprağın altında kaldığı söylenen Heştan yerleşimi, sözlü kültürde "Sahabe kabirleri" olarak anılan mezarlar ve birçok eski köy kalıntısı bu coğrafyanın ne kadar zengin bir tarih barındırdığını gösteriyor.

Cûdi'nin sessizce sakladığı diğer tarihî izler arasında Sûr, Hoşab, Orta Tepe, Basamak ve Divan heykelleri gibi kalıntılar da bulunuyor. Taş köprüler, su değirmenleri ve manastırlar da Cûdi'nin tarihî izleri arasında yer alıyor. Ancak, Cûdi'nin hemen yanında yükselen Gabar Dağı da en az onun kadar zengin bir geçmişe sahip. Son yıllarda petrol keşfiyle gündeme gelen ve resmî adı Küpeli Dağı olan Gabar, aslında tarih ve kültür bakımından çok daha büyük bir potansiyel taşıyor. Bu dağda yüzyıllar boyunca farklı dinlere ve etnik kökenlere mensup topluluklar yaşamış ve geride keşfedilmeyi bekleyen birçok eser bırakmıştır.

Gabar Dağı'nda yer alan İnceler (Basret) köyü, bölgenin birçok âliminin yetiştiği bir köy. Bugün hâlâ eski cami ve medrese kalıntıları, türbeler ve tarihi yapılar bulunuyor. Gabar'da ayrıca bir kısmı yıkılmış, bir bölümü ise ayakta kalmaya çalışan Mor Aho Manastırı da dikkat çekiyor. Bu manastır, bölgenin çok katmanlı tarihini gözler önüne seren önemli yapılardan biri. Gabar'ın doğal zenginlikleri de en az tarihi kadar dikkat çekici. Yaklaşık 200 metre uzunluğunda ve 30 metre genişliğinde olduğu söylenen Damlataş Mağarası, tavanından damlayan sularıyla etkileyici bir doğa harikası. Halk arasında "Apartman Mağaraları" olarak bilinen, dağlara oyulmuş katlı mağaralar da bölgenin turizm potansiyelini ortaya koyuyor.

Şırnak Üniversitesi tarafından iki kez düzenlenen sempozyumlarda ve Turizm Yüksekokulunun yapmış olduğu çalışmalarla bu eserlerin bir kısmı tespit edilerek bilim dünyasına tanıtılmıştır. Ancak, bütün bu zenginliğe rağmen Cûdi ve Gabar dağları henüz kapsamlı arkeolojik araştırmalardan geçirilmiş değildir. Oysa bu dağlar, yalnızca geçmişin izlerini taşıyan birer tarih sahası değil, aynı zamanda geleceğin önemli turizm merkezlerinden biri olabilecek bir potansiyele sahip. Petrol keşfiyle ekonomik olarak gelişen Şırnak'ın, bu tarihî mirası da ortaya çıkararak kültür ve turizm alanında yeni bir kapı aralaması mümkün.

Belki de bugün sessizce bekleyen Cûdi ve Gabar dağları, toprağın altında sakladıkları binlerce yıllık hikâyeleri anlatacak bir arkeolog adımını bekliyor. O adım atıldığında, bu coğrafyanın yalnızca Şırnak'ın değil, insanlık tarihinin önemli merkezlerinden biri olduğu daha iyi anlaşılacaktır. Cûdi ve Gabar dağlarının tarihi ve kültürel zenginliklerinin ortaya çıkarılması, yalnızca bölgenin değil, tüm ülkenin kültür ve turizm alanında önemli bir adım olabilir. Bu dağların sakladığı sırların açığa çıkması, Şırnak ve çevresinin daha iyi tanınmasını ve anlaşılmasını sağlayacak, aynı zamanda insanlık tarihinin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunacaktır.