Cizre'de Tarihi Buluntu!

Şırnak'ın Cizre ilçesine bağlı Hisar Köyü'nde bulunan tarihi değirmen kalıntısı, Mardin Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" olarak tescil edildi. Bu karar, Cizre'nin kültürel mirası açısından büyük önem taşıyor. Bölgede sit alanı dışında kalan ve zamanla unutulma riski taşıyan tarihi yapıların tespit edilerek koruma altına alınması, kültürel sürekliliğin sağlanması açısından kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.

Tescil kararı, 28 Ocak 2026 tarihinde gerçekleştirilen toplantıda alındı. Şırnak ili, Cizre ilçesi Hisar Köyü sınırları içerisinde yer alan ve herhangi bir sit alanı içinde bulunmayan, özel mülkiyete ait 450 numaralı parselin bir bölümünde yer alan "Hisar 1 Değirmen" kalıntısı, yapılan değerlendirmeler sonucunda 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında ele alındı. Uzman ekipler tarafından yapılan incelemelerde, değirmen kalıntısının tarihi ve kültürel özellikler taşıdığı tespit edildi. Bu kapsamda söz konusu yapı, korunması gereken kültür varlıkları arasında değerlendirilerek resmi olarak tescillendi.

Süreç boyunca ilgili kamu kurumlarının görüşleri alındı. Mardin Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'nün yazışmaları doğrultusunda; Şırnak İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Devlet Su İşleri 10. Bölge Müdürlüğü, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü, Şırnak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile Cizre Belediyesi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğü konuya ilişkin değerlendirmelerini paylaştı. Ayrıca uzman raporları da kurul gündemine taşındı. Tüm teknik veriler ve resmi görüşler doğrultusunda dosya detaylı şekilde incelendi. Yapılan görüşmeler sonucunda, tarihi değirmen kalıntısının kültürel değer taşıdığına kanaat getirildi.

Kurul tarafından alınan kararda, Hisar 1 Değirmen kalıntısının yapı grubunun "2. Grup Yapı" olarak belirlenmesine hükmedildi. Bu sınıflandırma, yapının özgün mimari özelliklerini ve tarihi niteliğini koruyacak şekilde müdahale edilmesini zorunlu kılıyor. Ayrıca ilgili tapu kütüğünün beyanlar hanesine "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığıdır" ve "2. Grup Yapıdır" şerhlerinin işlenmesine karar verildi. Böylece taşınmazın hukuki statüsü de resmen güvence altına alındı.

Alınan bu karar, Cizre'nin kültürel mirası açısından büyük önem taşıyor. Bölgede sit alanı dışında kalan ve zamanla unutulma riski taşıyan tarihi yapıların tespit edilerek koruma altına alınması, kültürel sürekliliğin sağlanması açısından kritik bir adım olarak değerlendiriliyor. Hisar Köyü'nde yer alan değirmen kalıntısı, geçmişte bölge halkının günlük yaşamında önemli bir yere sahipti. Tarımsal üretimin yoğun olduğu dönemlerde kullanılan bu yapılar, hem ekonomik hem de sosyal hayatın merkezinde bulunuyordu. Günümüzde ise bu tür kalıntılar, geçmişin izlerini günümüze taşıyan somut kültürel miras unsurları olarak öne çıkıyor.

Tescil kararıyla birlikte söz konusu parsel üzerinde yapılacak her türlü fiziki müdahale, onarım, kazı ya da inşai faaliyet için ilgili kuruldan izin alınması gerekecek. Böylece tarihi yapının zarar görmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor. Koruma altına alınan kültür varlıkları üzerinde izinsiz işlem yapılması, 2863 sayılı Kanun kapsamında ciddi yaptırımlara tabi tutuluyor. Bu nedenle hem mülk sahiplerinin hem de ilgili kişi ve kurumların yasal çerçevede hareket etmesi gerekiyor.

Uzmanlar, bölgede benzer durumda olan tarihi yapıların da tespit edilerek kayıt altına alınması gerektiğini vurguluyor. Özellikle kırsal alanlarda bulunan eski değirmen, köprü ve yapı kalıntılarının detaylı şekilde incelenmesi gerektiğine dikkat çekiliyor. Cizre ve çevresi, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış köklü bir yerleşim alanı olarak biliniyor. Bu nedenle bölgede henüz tescil edilmemiş çok sayıda kültürel varlık bulunabileceği ifade ediliyor. Hisar Köyü'ndeki değirmen kalıntısının tescillenmesi, bu açıdan örnek bir adım olarak gösteriliyor.

Alınan karar, yalnızca bir yapı tescili olmanın ötesinde, yerel tarih bilincinin güçlendirilmesi açısından da önem taşıyor. Kültürel mirasın korunması, gelecek nesillere aktarılması ve turizm potansiyelinin artırılması bakımından bu tür adımlar stratejik değer taşıyor. Özellikle Cizre gibi tarihi derinliği yüksek ilçelerde, küçük ölçekli kırsal yapıların dahi koruma altına alınması, bölgenin kültürel kimliğini koruma açısından kritik rol oynuyor.

Kurul kararı doğrultusunda ilgili kurumlara bilgi verildi. Bundan sonraki süreçte, taşınmazın korunma esaslarına uygun şekilde muhafaza edilmesi ve gerekli durumlarda restorasyon projelerinin kurul onayına sunulması gerekecek. Yetkililer, vatandaşların bölgelerinde bulunan tarihi nitelikli yapılar konusunda duyarlı davranmaları ve şüpheli durumları ilgili kurumlara bildirmeleri çağrısında bulunuyor. Bu sayede, Cizre'nin kültürel mirası güçlendirilecek ve gelecek nesillere aktarılacaktır.